De grote junior dierenencyclopedie kiezen en samen gebruiken

Sfeerbeeld · Foto: Michał Parzuchowski / Unsplash

De grote junior dierenencyclopedie van Hans Peter Thiel is een breed dierenboek van Deltas, bedoeld om in te bladeren en informatie op te zoeken. Het past vooral bij kinderen die veel vragen stellen over dieren en graag afbeeldingen bekijken. Kies het niet alleen omdat er veel soorten in staan: de beste encyclopedie is een boek waarin je kind ook zelf de weg kan vinden.

Van deze titel bestaan verschillende uitvoeringen. Bureau ISBN vermeldt onder meer de uitgave met ISBN 9789044728859 uit 2011 en de uitgave met ISBN 9789044765458 uit 2023. De auteursvermelding en titel zijn dus niet voldoende om een aangeboden exemplaar precies te herkennen. Controleer bij aankoop het ISBN en de editie. Dit artikel is een keuze- en gebruiksgids, geen verslag van een eigen boektest.

Wat voor soort dierenboek zoek je?

Een encyclopedie biedt een breed overzicht. Een veldgids helpt je juist soorten herkennen die je buiten tegenkomt, terwijl een verhalend dierenboek je meeneemt in een verhaal. Bedenk daarom waarvoor je kind het boek wil gebruiken. Voor vragen over allerlei dieren kan een encyclopedie goed passen. Wil je kind vogels in de tuin benoemen, dan is een gespecialiseerde herkenningsgids waarschijnlijk handiger.

De uitgeversinformatie bij deze titel noemt meer dan zevenhonderd diersoorten, met afbeeldingen en informatie over waar dieren voorkomen. Dat geeft een indruk van de breedte, niet van hoeveel je kind in één keer moet lezen. Maak van zo’n getal geen doel. Eén dier goed bekijken en er daarna over doorpraten kan een veel leuker leesmoment zijn dan steeds naar een volgende pagina gaan.

Vraag je kind welk dier het als eerste wil opzoeken. Kijk vervolgens samen hoe gemakkelijk dat gaat. Vindt het de inhoudsopgave, het register of een herkenbare diergroep? Als jij iedere stap moet overnemen, kan het boek nog steeds geschikt zijn om samen te gebruiken, maar misschien minder voor zelfstandig bladeren. Dat onderscheid helpt bij het kiezen tussen kopen, lenen en later nog eens proberen.

Let op de indeling en op de editie

In de bespreking van de oudere uitgave beschrijft NBD Biblion een indeling in diergroepen, met korte tekstblokken en foto’s of tekeningen. De dieren staan dus niet simpelweg allemaal op alfabet. Dat kan prettig zijn als je verwante dieren wilt vergelijken, maar vraagt bij gericht zoeken dat je ook het register leert gebruiken. De bespreking betreft de oudere editie; beoordeel de opmaak van het exemplaar dat je zelf wilt kiezen.

Bij een tweedehands boek controleer je of het register, de inhoudsopgave en alle pagina’s aanwezig zijn. Een mooie kaft zegt weinig over losse bladen of aantekeningen binnenin. Vraag om foto’s van een paar spreads en van de titelpagina met de editiegegevens. Vooral wanneer je een boek als cadeau geeft, is het handig om vooraf te weten of het exemplaar nog prettig openligt en goed leesbaar is.

Een oude druk kan nog veel interessante basisinformatie bevatten, maar is niet voor iedere actuele vraag voldoende. Gegevens over bedreiging, aantallen of verspreiding kunnen veranderen. Voor een schoolopdracht kun je zo’n gegeven daarom vergelijken met een actuele betrouwbare bron. Je hoeft het boek niet weg te leggen; gebruik het als vertrekpunt en noteer wanneer informatie is gepubliceerd.

Maak van bladeren een kleine ontdekkingstocht

Begin niet met de opdracht om van voor naar achter te lezen. Kies een eenvoudige zoekvraag: welk dier heeft iets gemeen met jouw lievelingsdier, welke dieren leven in water, of welke afbeelding maakt je nieuwsgierig? Laat je kind kiezen welke vraag jullie volgen. Houd een blaadje bij de hand voor woorden of vragen die jullie later willen opzoeken.

Een praktische activiteit is een dierenkaart maken. Verdeel papier in vakken voor naam, leefgebied, voedsel en een opvallend kenmerk. Je kind vult de vakken in met eigen woorden en een eigen tekening. Laat het bij een onbekend begrip eerst vertellen wat het denkt dat het betekent. Daarna zoeken jullie het samen op. Zo wordt het geen overschrijfoefening waarbij de tekst wel op papier staat maar nog niet begrepen is.

Je kunt ook twee dieren vergelijken. Kies niet alleen wie groter of sneller is, maar vraag welke kenmerken passen bij hun leefomgeving. Waarom zou een bepaalde lichaamsvorm handig kunnen zijn? Formuleer vermoedens als vermoedens en zoek het antwoord vervolgens op. Het is prima als een vraag nog openblijft. Dat maakt een volgend leesmoment vanzelf interessant.

Een encyclopedie gebruiken voor een spreekbeurt

Help je kind eerst een kleine hoofdvraag te kiezen. Alles over dieren is veel te breed; hoe een bepaald dier leeft is beter te overzien. Maak daarna drie of vier deelvragen. Het boek kan helpen om een eerste ordening te maken, maar laat je kind niet ieder weetje meenemen. De klas hoeft niet een heel hoofdstuk uit het hoofd te horen.

Noteer bij informatie de titel van het boek en het paginanummer. Bij online aanvullingen schrijf je de naam van de organisatie en de datum van raadplegen op. De Bibliotheek biedt materiaal voor werkstukken en spreekbeurten. Dat is een bruikbare volgende stap wanneer jullie meer nodig hebben dan één boek.

Laat je kind de uitleg vervolgens hardop geven zonder de pagina voor te lezen. Begrijpt het een woord niet, vervang het dan niet klakkeloos door een moeilijker woord uit een andere bron. Zoek een eenvoudige uitleg en een voorbeeld. Onze gids voor een spreekbeurt voorbereiden helpt bij die overgang van informatie verzamelen naar iets begrijpelijk vertellen.

Verbind het boek met wat je buiten ziet

Neem een groot encyclopedieboek niet automatisch mee tijdens een wandeling. Het is vaak praktischer om vooraf een vraag te kiezen en buiten een paar aantekeningen of foto’s te maken. Thuis kun je rustig vergelijken. Spreek af dat jullie dieren bekijken zonder ze voor een foto vast te pakken of hun schuilplek uit elkaar te halen.

Een eenvoudige opdracht is om drie verschillende manieren van bewegen op te merken. Je hoeft niet ieder dier direct te benoemen. Beschrijf wat je zag en zoek later uit welke groep erbij past. In onze gids voor wandelen met kinderen lees je hoe je een tocht overzichtelijk houdt. Voor een natuuruitstapje kun je ook het Drents-Friese Wold met kinderen bekijken.

Wil je kind vooral tekenen, maak dan een eigen dierenschrift. Iedere pagina krijgt één dier en één vraag. Dat hoeft geen natuurgetrouwe illustratie te worden. Het schrift helpt herinneren wat jullie hebben ontdekt en maakt zichtbaar hoe interesses veranderen. Je kunt het bewaren naast het boek, zodat een nieuw leesmoment vanzelf voortbouwt op eerdere vragen.

Wanneer kopen, lenen of iets anders kiezen?

Lenen is handig wanneer je nog niet weet of de opmaak past. Laat je kind het boek een paar keer op een rustig moment gebruiken. Komt het zelf terug met nieuwe vragen, dan is dat een sterkere aanwijzing dan alleen enthousiasme over de kaft in de winkel. Een kleiner boek over één favoriet dier kan ook een betere eerste stap zijn.

Geef het boek een bereikbare plek en zorg voor voldoende licht om afbeeldingen en kleine tekst te bekijken. Je hoeft geen aparte studiehoek te bouwen; een vaste leesplek helpt al. In een junglekamer kan een dierenboek mooi aansluiten bij de interesse, maar het hoeft geen decorstuk te worden dat alleen op een hoge plank staat. Meer keuzehulp vind je in onze rubriek kinderboeken. Kies uiteindelijk voor een boek dat open gaat, niet alleen voor een indrukwekkende rug in de kast.

Sophie van Dijk

De moederstem van Kidzblogger. Praktische ideeën voor opgroeien, spelen en samen op pad.

Maak kennis met Sophie